Ubezpieczenie na życie a spadek: komu należą się pieniądze

Sprawdzono 05.11.2026

Przetłumaczono z niemieckiego. Jeśli coś się różni, obowiązuje tekst niemiecki: Deutsche Fassung

Ubezpieczyciel wypłaca 60 000 euro drugiej żonie. Dzieci z pierwszego małżeństwa uważają, że pieniądze należą do spadku i trzeba je podzielić. W większości przypadków się mylą.

Co obowiązuje ogólnie

Ubezpieczający może wskazać uposażonego – osobę, która ma otrzymać świadczenie – i może go też zmienić (§ 159 ust. 1 VVG).
Z chwilą śmierci uposażony nabywa prawo do świadczenia (§ 159 ust. 2 VVG). Ubezpieczyciel wypłaca bezpośrednio jemu.
Pieniądze nie wchodzą wtedy do spadku. Wspólnota spadkobierców (Erbengemeinschaft) nie ma o nich nic do postanowienia i nie dzieli się ich według udziałów spadkowych.

Gdy jako uposażeni wskazani są „spadkobiercy”

Jeżeli w umowie zapisano, że świadczenie ma trafić do spadkobierców, w razie wątpliwości uposażone są osoby, które w chwili śmierci są powołane jako spadkobiercy, w stosunku do ich udziałów spadkowych. Odrzucenie spadku nie ma na to wpływu (§ 160 ust. 2 VVG). Kto odrzuca zadłużony spadek, może więc mimo to otrzymać świadczenie z ubezpieczenia.

Gdy nikt nie jest wskazany

Jeżeli nie wskazano uposażonego albo wskazany nie nabywa prawa, świadczenie przysługuje ubezpieczającemu (§ 160 ust. 3 VVG) – po jego śmierci więc spadkowi. Należy wtedy do wszystkich spadkobierców wspólnie i odpowiada także za długi.

Kilku uposażonych bez określonych udziałów otrzymuje w równych częściach (§ 160 ust. 1 VVG).

Gdzie mimo to dochodzi do sporu

Zachowek (Pflichtteil). Kto został wydziedziczony, może w pewnych okolicznościach żądać, by ubezpieczenie na życie uwzględniono przy jego zachowku, ponieważ przysporzenie na rzecz uposażonego działa jak darowizna. Czy i z jaką wartością, to pytanie do adwokata.
Stare wskazania uposażonych. W umowie nadal widnieje rozwiedziona żona. Miarodajne jest to, co ostatnio zgłoszono ubezpieczycielowi, a nie testament.
Kredyt i ubezpieczenie. Jeżeli ubezpieczenie scedowano na bank jako zabezpieczenie kredytu, świadczenie trafia najpierw tam.

A podatek

Także ten, kto jako uposażony otrzymuje świadczenie z ubezpieczenia, nabywa na wypadek śmierci; podlega ono podatkowi od spadków tak jak spadek. Więcej w artykule Podatek od spadków: kwoty wolne.

Co Państwu pomoże

Poszukać polis i niezwłocznie zgłosić ubezpieczycielowi śmierć. Wiele warunków ubezpieczenia wymaga zgłoszenia w ciągu kilku dni.
Zapytać ubezpieczyciela, kto jest uposażony. Informację otrzymuje ten, kto wykaże swoje prawo.
Zapisać osobno, co należy do spadku, a co poza nim trafiło do poszczególnych osób. Jedno obok drugiego oszczędza nieporozumień.
Nie płacić długów spadkowych z pieniędzy z ubezpieczenia, nie zapisując tego.