Poradnik

Darowizny za życia: kiedy rodzeństwo musi je wyrównać

Sprawdzono 05.11.2026

Przetłumaczono z niemieckiego. Jeśli coś się różni, obowiązuje tekst niemiecki: Deutsche Fassung

Jedna dostała 50 000 euro na dom, drugi samochód, trzeci nic. Po śmierci rodziców pojawia się pytanie, czy liczy się to przy podziale. Odpowiedź ustawy wielu zaskakuje: tylko w określonych przypadkach.

Co obowiązuje ogólnie

Wyrównanie (Ausgleichung) dotyczy tylko zstępnych, czyli dzieci i wnuków, którzy dziedziczą jako spadkobiercy ustawowi albo zostali testamentem powołani do tego, co otrzymaliby także z ustawy (§§ 2050, 2052 BGB). Wyrównaniu podlegają:

• wyposażenia (Ausstattungen) – to, co dziecko dostało w związku z małżeństwem lub na budowę własnej egzystencji – jeżeli rodzice nie postanowili inaczej (§ 2050 ust. 1 BGB),
• dopłaty do dochodu i koszty kształcenia zawodowego, o ile przekroczyły miarę odpowiadającą stosunkom majątkowym rodziców (§ 2050 ust. 2 BGB),
• inne darowizny tylko wtedy, gdy rodzice przy przysporzeniu zarządzili wyrównanie (§ 2050 ust. 3 BGB).

Trzeci punkt jest tym, na którym zawodzi większość oczekiwań: zwykłej darowizny, przy której nic więcej nie powiedziano, nie wyrównuje się między rodzeństwem. Późniejsze zarządzenie w testamencie to coś innego i działa inaczej.

Jak się liczy

• Wartość wszystkich przysporzeń podlegających wyrównaniu dolicza się do spadku, o ile przypada on zstępnym.
• Z tego oblicza się udział każdego dziecka; dziecku, które już coś dostało, wartość tę zalicza się na jego udział spadkowy (§ 2055 ust. 1 BGB).
• Miarodajna jest wartość z czasu przysporzenia (§ 2055 ust. 2 BGB).
• Nikt nie musi zwracać. Jeżeli dziecko otrzymało więcej, niż przypadałoby mu przy podziale, nie jest zobowiązane do zwrotu nadwyżki (§ 2056 BGB). Nie dostaje wtedy ze spadku już nic.

Co jest czymś innym

• Uzupełnienie zachowku. Kto został wydziedziczony, może powołać się na darowizny z ostatnich dziesięciu lat przy swoim zachowku, także bez zarządzenia. Więcej w artykule Zachowek.
• Opieka i współpraca. Kto opiekował się rodzicami albo pracował w ich przedsiębiorstwie, może żądać wyrównania w drugą stronę. Więcej w artykule Jedna osoba wykonuje całą pracę.
• Pożyczka. Jeżeli dziecko dostało pieniądze jako pożyczkę, jest winne spadkowi zwrot. Czy była to darowizna, czy pożyczka, pokazuje to, co wtedy uzgodniono.

Co Państwu pomoże

• Poszukać dokumentów z tamtego czasu: przelewy, listy, umowy notarialne, notatki rodziców. Decyduje to, co przy tym powiedziano lub napisano.
• Wspólna lista: kto, kiedy i co dostał, z jakim dowodem. Także to, co do czego nie ma zgody – oznaczone jako otwarte.
• Informacja. Współspadkobiercy będący zstępnymi są sobie nawzajem winni informację o przysporzeniach, które mogą podlegać wyrównaniu (§ 2057 BGB).

Czy określone przysporzenie podlega wyrównaniu i z jaką wartością, ocenia adwokat.